Kaçak Akım Rölesi Seçimi

Kaçak akım koruma rölesi seçilirken elektromekenik olmasına dikkat edilmelidir.  Elektronik kaçak akım koruma röleleri gerilime bağlı olarak çalışır. Gerilim değerinin belli limitler dışına çıkması durumunda röle çalışmaz, bu da insan hayatı için tehlike arz eder. Bu yüzden gerilime bağlı olmadan çalışan elektromekanik kaçak akım koruma röleleri tercih edilmelidir.

Kaçak akım koruma rölesi seçiminde 4 ana kriter vardır.

1 – Kutup sayısı: Kaçak akım koruma röleleri 2 veya 4 kutupludur. Tek fazlı elektrik dağıtımında 2 kutuplu, üç fazlı elektrik dağıtımında ise 4 kutuplu kullanılır.

2 – Hassasiyet: Kaçak akım koruma röleleri 10mA – 500mA arası hassasiyete sahip modelleri vardır. Standart olarak insan hayatını korumada 30mA hassasiyetinde, yangına karsı korumada ise 300mA hassasiyetinde kaçak akım koruma rölesi kullanılmalıdır.

3 – Nominal akım değeri (In): Kaçak akım koruma röleleri herhangi bir termin veya manyetik koruma yapmazlar. Ancak nominal olarak üzerinden akacak olan akıma göre seçilmelidirler. Seçilecek kaçak akım koruma rölesinin nominal akım değeri kendinden sonraki devreye değil, kendinden önceki termik manyetik koruma yapan devre kesicisine bağlıdır. Kendinden önceki devre kesicisinin izin verdiği nominal akımı taşıyabilecek kapasitede seçilmelidir.

4 – Tip: Kullanım alanına göre ve yapılacak korumanın hassasiyetine göre farklı tiplerde kaçak akım koruma röleleri mevcuttur.

Kullanılacak yer ve ihtiyaç durumlarına göre Kaçak Akım Röleleri üç tipte üretilmektedir.

Kaçak Akım Devre Kesiciler (RCCB);

Aslında mekanik devre anahtarı olarak çalışan bir Kaçak Akım Rölesi olarak düşünülebilir. Sadece toprağa oluşabilecek bir kaçak akım durumunda devreyi kesecektir. Açma süresi, insan hayatına karşı olabilecek en düşük risk seviyesindedir.

Kaçak Akım Devre Kesiciler, aşırı yüklenmeleri yada kısa devreleri algılayamazlar ve bu gibi durumlarda devreyi açamazlar. Bu sebepten devrenin korunması için bir sigorta ilavesine ihtiyaç duyulmaktadır.

Aşırı Yük Korumalı Kaçak Akım Devre Kesiciler (RCBO);

Bu tip Kaçak Akım cihazları, yapılarında minyatür bir sigorta olacak şekilde tasarlanmışlardır. Bu sebepten ilave bir sigortaya ihtiyaç duymamaktadır ve kurulum maliyetini düşürmektedir.

Toprak Kaçak Röleleri (CBR);

Bu tip Kaçak Akım cihazları endüstriyel ihtiyaçların karşılanması için üretilmektedirler. Üç fazlı sistemler ve yüksek değerli akımlar için uygundurlar. Kaçak akım eşik değeri ve açma süreleri genellikle ayarlanabilir ve farklı şalterlerle kullanılabilirler. Toprak kaçak rölesi, toprağa kaçak olduğunda şalterin devreyi keseceği şekilde çalışır.

Faz ve nötr iletkenleri toroidal bir transformatörün içinden geçerek taşıdıkları dengeli akımlarla manyetik alan oluştururlar. Normal şartlar altında faz ve nötr akımlarının vektörel toplamı sıfırdır. Hata durumunda toroid transformatör dengesizliği algılar ve röleye ayarlanmış olan eşik değerle karşılaştırma yapacağı bir sinyal gönderir. Röle, ayarlanmış olan eşik akım ve süre değerlerinin üzerine çıkıldığını algıladığında devreye girer.

Dalga Formlarına Göre Belirlenen Kaçak Akım Rölesi Sınıflandırılması

Kaçak Akım koruma cihazları, değişik dalga formlarında kaçak akımları algılama uygunluğu için farklılık gösterirler.

  • AC Tipi, sadece alternatif akıma duyarlı
  • A Tipi, alternatif ve yarı doğru ile doğru akıma duyarlı
  • B Tipi, 1000 Hertz’e kadar alternatif, yarı doğru akım ve doğru akımda koruma sunar
  • F Tipi, 50 yada 60 Hz aralığında frekans dönüştürücülerle, faz-nötr yada orta uçlu doğrultucularla alternatif akım / yarı doğru akımla beslenen, devreler için koruma sağlar

AC tipi Kaçak Akım Röleleri, tüm sinüsoidal akım kullanıcılarının sistemleriyle uyumludur. 250 Amper’e kadar olan kalkınma akımlarıyla oluşabilecek şebeke gerilim darbelerine karşı (floresan lambanın devreye girmesi, X-Ray cihazları, bilgi işlem sistemleri) duyarlı değillerdir

A tipi Kaçak Akım Röleleri, 250 A tepe değerine kadar olan kalkınma akımlarına duyarlı değillerdir. Elektronik yada transformatör yardımıyla akım formu dönüştürülerek kontrol edilen elektronik donanımlar için (hız, sıcaklık, ışık yoğunluğu gibi) özellikle uygundur. Bu tür cihazlar, DC bileşenleri ile A tipi Artık Akım Anahtarının algılayabileceği titreşimli kaçak akımlar üretebilirler.

F tipi Kaçak Akım Röleleri, A tipi Kaçak Akım Rölelerinin bir uzantısı olarak bir fazlı bir fazlı invertör ve benzeri ekipmanların yükleri içindir. İstenmeyen açmalara karşı dirençli karakterize edilmiştir. F tipi Kaçak Akım Röleleri, 3000 A tepe değerine kadar olan kalkınma akımlarına duyarlı değillerdir.

Artık Akım Anahtarlı Elektrik Tesisatları için Standartlar

sekil8